Μερικά για τους Βυζαντινούς και τον Μεγαλέκο απ' το βιβλίο του
Ο Μέγας Αλέξανδρος του Ελληνισμού” – Σύγγραμμα του Δημητρίου Κ. Κουγιουμτζόγλου Αρχαιότητα – Βυζάντιο – Νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα . https://www.openbook.gr/o-megas-alexand ... llinismou/
- Ο Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρις παραλληλίζει με τον Αλέξανδρο τον πατέρα του, τον Ιωάννη Β΄ Δούκα Βατάτζη, κορυφαία προσωπικότητα του μεσαιωνικού ελληνισμού. Ο παραλληλισμός αυτός γίνεται μάλιστα όχι μόνο ως προς τις ικανότητες, αλλά με ιδιαίτερη μνεία στο ότι ο πατέρας του στάθηκε, όπως ο Αλέξανδρος, ηγεμόνας όλων των Ελλήνων, λειτουργώντας ενωτικά . Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, ο Θεόδωρος, σε εγκώμιο γραμμένο για τον πατέρα του, Ιωάννη Βατάτζη, ως αυτοκράτορα της Νίκαιας (1222 -1258), καλεί τον Αλέξανδρο, «άνακτα των Ελλήνων», που παρέλαβε και αύξησε την εξουσία τους στην αρχαιότητα, να σηκωθεί και να δει τα κατορθώματα του Βατάτζη, που παρέλαβε γη τεμαχισμένη (την αποκαλεί «Αυσονίτιδα» = Ρωμαϊκή/Βυζαντινή ) από τους Λατίνους (σταυροφόρους), Πέρσες (Τούρκους), Βούλγαρους και Σκύθες (Σέρβους), αλλά κατάφερε να την ενώσει, επαναφέροντας την στα αρχαία όριά της και να δοξάσει τους Έλληνες στη γη των Αλαμανών και των Ιταλών:
«Ἀλλὰ δεῦρο δὴ ἄναξ Ἑλλήνων Ἀλέξανδρε,
ὃς δὴ πρώην βασιλείαν Ἑλλήνων τετίμηκας,
ὁλόκληρον μέν ταύτην ἀρχῆθεν παραλαβών,
εἰς ἐπίδοσιν δὲ μεγάλην ὄντως ὕστερον ἀναγαγών.
ἀλλ’ ὅ γε τοῦ Χριστωνύμου λαοῦ βασιλεύς,
ὑπὸ τῆς Λατινικῆς καὶ Περσικῆς καὶ Βουλγαρικῆς καὶ Σκυθικῆς
καὶ ἑτέρας πολυαρχίας ἐθνικῆς καὶ τυραννικῆς
τὴν Αὐσονίτιδα γῆν μερισθεῖσαν μυριαχῶς,
εἰς ἓν ταύτην συνήγαγε, καὶ τοὺς ἅρπαγας ἐμαστίγωσε
καὶ τὸ λάχος τούτου ἐφύλαξε, καὶ δόρατί τε
καὶ φασγάνῳ καὶ εὐβουλίᾳ καὶ ἀγχινοίᾳ τὸν ἀρχαῖον ὅρον ἡμῶν
ἀνήγειρε καὶ ἀνώρθωσε,καὶ τρόπαιον ἀρετῶν ἀνεστήσατο...
καὶ γῇ Ἀλαμανῶν τε καὶ Ἰταλῶν
Ἑλλήνων
παῖδες * συμμαχοῦντες κλεΐζονται,
καὶ ἁπανταχῆ τὸ τούτου ὄνομα ἐξαγγέλλεται.»
* Ἑλλήνων παῖδες = Βυζαντινοί
- Ο αυτοκράτορας και λόγιος Ιωάννης Καντακουζηνός (1347-1354) στην
Ιστορία του, αναφέρει πως οι βυζαντινοί αυτοκράτορες συνήθιζαν να συνάπτουν με ξένους ηγεμόνες μεικτούς γάμους, ως μέσο διπλωματίας, ακριβώς διότι η πρακτική αυτή εφαρμόστηκε και από τον Αλέξανδρο, το «βασιλέα Ρωμαίων», τον οποίο και διαδέχθηκαν: «διά τόν βασιλέα Ῥωμαίων Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνων…οἴεσθαι διάδοχον εἷναι»
μάλιστα δὲ αὐτοὺς ἐξημέρου καὶ φιλίως διετίθει πρὸς Ῥωμαίους τὸ ἐκ τῶν βασιλικῶν οἴκων γυναῖκας ἄγεσθαι ἑαυτοῖς· περιμάχητον γὰρ αὐτοῖς τὸ τοιοῦτο διὰ τὸ τὸν βασιλέα Ῥωμαίων Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνων καὶ Περσῶν βασιλέως οἴεσθαι διάδοχον εἶναι.
- Μία ακόμη αξιοσημείωτη αναφορά σχετική με τον Αλέξανδρο των αρχών του 15ου αιώνα είναι αυτή του Κωνσταντινουπολίτη λόγιου Μανουήλ Χρυσολωρά (1355-1415) στο
Λόγο κατ’ επιστολήν προς τον αυτοκράτορα Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγο, που συντάσσει το καλοκαίρι του 1414 . Εκεί, ανοίγοντας
το θέμα της εθνικής ονομασίας και καταγωγής των Ελλήνων του Μεσαίωνα, ο Χρυσολωράς γράφει:
«Μεμνώμεθα οἵων ἀνδρῶν ἒκγονοι γεγόναμεν, εἰ μέν βούλοιτό τις λέγειν τῶν προτέρων καί ἀρχαιοτέρων, λέγω δή τῶν πρεσβυτάτων καί παλαιῶν Ἑλλήνων….τῶν μετ’ ἐκείνους γενομένων ἡμῖν προγόνων, τῶν παλαιῶν Ρωμαίων, ἀφ’ ὦν νῦν ὀνομαζόμεθα…ὥς τε καί τήν ἀρχαίαν ὀνομασίαν σχεδόν ἀποβαλεῖν. μᾶλλον δέ ἂμφω τούτω τῶ γένει ἐφ’ ἡμῖν δήπου συνελήλυθε καί εἲτε Ἕλληνας βούλοιτο τίς λέγειν εἲτε Ρωμαίους, ἡμεῖς ἐσμέν ἐκεῖνοι καί τήν Ἀλεξάνδρου δέ καί τῶν μετ’ ἐκείνων ἡμεῖς σώζομεν διαδοχήν. Μεμνώμεθα δή τῶν προγόνων ἡμῶν ἐκείνων καί μή τοῖς καθάρμασιν, ἄλλως τε καί τῆς ἀληθοῦς πίστεως ἐχθροῖς, βουλώμεθα ἐκείνοις ὑποπίπτειν».
Νεοελληνική απόδοση :
«Ας θυμηθούμε ποιανών ανδρών απόγονοι γίναμε, αν κάποιος θα ήθελε να αναφερθεί στους προγενέστερους και αρχαιότερους, αναφέρομαι λοιπόν εγώ στους πρεσβύτατους παλαιούς Έλληνες… και σε αυτούς, που κοντά σε εκείνους, έγιναν επίσης πρόγονοί μας, στους παλαιούς Ρωμαίους, απ’ τους οποίους ως σήμερα ονομαζόμαστε …έτσι ώστε να έχουμε σχεδόν αποβάλει την αρχαία μας ονομασία. Μάλλον όμως η καταγωγή μας έγκειται καί στα δύο αυτά γένη και είτε Έλληνες θα ήθελε να μας αποκαλέσει κάποιος είτε Ρωμαίους, εμείς είμαστε εκείνοι και εμείς κρατάμε από τον Αλέξανδρο και τους διαδόχους του. Ας θυμόμαστε λοιπόν αυτούς τους προγόνους μας και ας μην θέλουμε να υποκύψουμε στα καθάρματα, τους εχθρούς της αληθινής πίστης, αλλά καλύτερα να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να μην συμβεί αυτό»).
Εδώ ο Χρυσολωράς τονίζει την καταγωγή των Ελλήνων του μεσαίωνα πρωτίστως από τους αρχαίους Έλληνες αλλά και από τους Ρωμαίους, τους οποίους ο ίδιος διαχωρίζει ως γένος. Ωστόσο το σημαντικό για τον ίδιο δεν είναι η ονομασία, αλλά η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού - ήμεῖς ἐσμέν ἐκεῖνοι – η οποία εξασφαλίζεται διότι οι σύγχρονοί του είναι διάδοχοι του Αλέξανδρου και των επιγόνων του, κάτι που ο Χρυσολωράς εμφαντικά τονίζει με περηφάνια.
- Ο Γεώργιος Πλήθων Γεμιστός εντοπίζει την αιτία της εχθρότητας των Τούρκων έναντι των Ελλήνων
στις νίκες που είχε πετύχει ο Αλέξανδρος έναντι των…προγόνων των Τούρκων, των Παραπαμισάδων, στο
Συμβουλευτικό προς δεσπότην Θεόδωρον περί της Πελοποννήσου (γύρω στο 1415). Είναι για άλλη μια φορά ολοφάνερο πως στη συνείδηση των Ελλήνων λογίων του Βυζαντίου ο Αλέξανδρος και το παρελθόν του ανήκει στην ιστορία της Ελλάδας:
«… (οι βάρβαροι)…Παραπαμισάδαι μέν τό πάλαι ὂντες, ὑπό δέ Ἀλεξάνδρου τοῦ Φιλίππου καί τῶν μετ’ ἐκείνου Ελλήνων ἐπιβουλευθέντες τε καί κρατηθέντες, πάρεργον τῆς ἐς Ἰνδούς τότε παρόδου δίκας νῦν ἡμᾶς ταύτας διά μακροῦ μέν, πολλαπλασίας δέ τῶν ὑπηργμένων εἰσπράττουσιν, Έλληνας ὂντας, καί νῦν, πολλαπλασίαν τήν δύναμιν κεκτημένοι ἢ ἡμεῖς, τά ἒσχατα περί ἡμῶν βουλευόμενοι ἑκάστοτε διατελοῦσιν»
- Χαρακτηριστικός είναι επίσης και ο Συμβουλευτικός προς τους Θεσσαλονικείς λόγος του αυτοκράτορα Μανουήλ Β ΄ Παλαιολόγου, με τον οποίο
προέτρεψε τους Θεσσαλονικείς, ως διοικητής της πόλης, το φθινόπωρο του 1383 να αγωνιστούν εναντίον των Τούρκων μέχρι θανάτου στην πολιορκία της πόλης που άρχιζε:
«Πρέπει να σας θυμίσω ότι
είμαστε Ρωμαίοι, ότι πατρίδα σας είναι η πατρίδα του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου και ότι στους διαδόχους των δύο αυτών γενών έλαχε σαν κλήρος διαρκής να νικούν κατά κράτος όποιους εχθρούς κι αν πρόκειται να αντιμετωπίσουν…..»
Το πρωτότυπο κείμενο :
«Μνημονευτέον ὺμῖν ἐστίν ὀτι Ρωμαῖοι ἐσμέν, ὀτι η Φιλίππου καί Ἀλεξάνδρου ὺμῖν ὺπάρχει πατρίς καί ὼς τούτοιν τοῖν γενοῖν τοῖς διαδόχοις ὼσπερ τις κλῆρος ἔλαχε κατιών ὲπί μακροῦ διαρκής τό ἐφ’ οὔς ἄν τῶν πολεμίων παραταξώνται, τούτων τοῖς ὄλοις κρατεῖν ...»
- Τέλος, μια αναφορά στο
Τακτικόν περί των οφφικίων του Παλατίου Kωνσταντινουπόλεως και των οφφικίων της Μεγάλης Εκκλησίας του Ψευδο –Κωδινού, έργο που γράφτηκε ανάμεσα στα έτη 1347-1368, συνοψίζει άριστα τη
διαχρονική σχέση των βυζαντινών αυτοκρατόρων και των βυζαντινών πληθυσμών με τον Αλέξανδρο. Καθίσταται σαφές, πως ο Αλέξανδρος αποτελούσε για το λαό σημείο αναφοράς για την καταγωγή της βασιλείας των βυζαντινών αυτοκρατόρων, επομένως αποτελούσε σημείο αναφοράς για την ταυτότητά τους :
«Ἐπεί δέ ο μέγας Κωνσταντῖνος καί ἦν καί ἐλέγετο βασιλεύς Ρωμαίων, βασιλεῖς τῶν Ρωμαίων καλοῦνται μέχρι τοῦ νῦν καί οἱ ἐκείνου διάδοχοι βασιλεῖς. καί ἐπειδή ὁ μέν Ἀλέξανδρος τῶν Μακεδόνων ἦν βασιλεύς, ἡ δέ Μακεδονία ὑπό τήν τοῦ βασιλέως Ρωμαίων χεῖρα ευρίσκεται, τά μέν ἑῶα ἒθνη διδόασι τήν τιμήν τῶ βασιλεῖ ως διαδόχω τοῦ πατρικού οἴκου τοῦ Ἀλεξάνδρου, τά δ’ αὖ ἑσπέρια ὡς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου διαδόχω».
____________________
Ο Μεγαλέκος σαν Αϊγιώργης - 10ος αι. :
Καλό