Pertinax έγραψε: 27 Ιούλ 2024, 15:15
Οι άνθρωποι
κατά κανόνα έχουν την τάση να διακρίνονται εθνοτικά. Μια εθνοτική ταυτότητα χάνεται όταν αφομοιωθεί από μια άλλη εθνοτική ταυτότητα. Αν οι ελληνόφωνοι άρχισαν να υιοθετούν έναν ανατολικορωμαικό εθνοτισμό τον 5ο-6ο-7ο αιώνα, αυτό σημαίνει ότι προηγουμένως με κάποιον τρόπο διακρίνονταν εθνοτικά μεταξύ τους. Η θεωρία της εξάλειψης του ελληνικού εθνοτισμού κατά την ελληνιστική περίοδο μου φαίνεται τόσο ύποπτη και αστήρικτη, όσο και η παπάτζα της μοντέρνας ιστοριογραφίας ότι οι ελληνόφωνοι επί τουρκοκρατίας δεν είχαν εθνοτική συνείδηση.
Πρώτον: Υπάρχουν πολλών ειδών εθνολογικές ταυτότητες. Δεν υποχρεώνεται μια ανθρώπινη συλλογικότητα να έχει πάντα μια εθνοτική ταυτότητα. Οι ελληνόφωνοι μπορούσαν μια χαρά να έχουν μια πολιτισμική
εθνοτικοειδή ταυτότητα που δεν περιείχε την ψευδαίσθηση της κοινή καταγωγής αλλά καθοριζόταν από πολιτισμικά στοιχεία όπως την ορίζει ο Διόδωρος Σικελιώτης. Αυτή μπορούσε κάλλιστα να «εκρωμαϊστεί» μέσω εισόδου πολλών ρωμαϊκών πολιτισμικών στοιχείων (π.χ. νόμος). Δεύτερο, όπως παραδέχθηκες και εσύ η ρωμαϊκή πολιτική ταυτότητα ήδη από τον 5ο αιώνα δείχνει στοιχεία εθνικής ταυτότητας. Μπορείς να υποστηρίξεις ότι δεν αποτελεί μια πλήρως διαμορφωμένη εθνική ταυτότητα ή ότι αυτή η εθνική ταυτότητα δεν είναι ίδιας φύσης με την νεωτερική εθνική ταυτότητα (εθνικοειδής ταυτότητα) αλλα στο πλαίσιο αυτής μπορεί μια χαρά να μην υπάρχουν εθνοτικές ταυτότητες αλλά μόνο εθνογλωσσικές ομάδες με ίσως κάποιες εθνοτικές ομάδες π.χ. Βέσσοι.
Pertinax έγραψε: 27 Ιούλ 2024, 15:15
Πάντως και σε ένα μεταγενέστερο, εξίσου δημοφιλές, χρησμολογικό κείμενο με παρόμοιο γλωσσικό στιλ (Παράφρασις Ανωνύμου των χρησμών του Λέοντος του Σοφού) η Κωνσταντινούπολη αποκαλείται "Βυζαντίδα":
"Περί του θρυλουμένου πτωχού και εκλεκτού βασιλέως, του γνωστού και αγνώστου, του κατοικούντος εν τη άκρα της Βυζαντίδος".
Ενδιαφέρον. Λες η κόρη του Βύζαντα, Βυζαντία να γινόταν αντιληπτή (από αυτούς που γνώριζαν) συμβολικά ως η Κωνσταντινούπολη που πήρε ως προίκα τη Ρώμη δηλαδή μετοίκησαν σε αυτήν οι Ρωμαίοι; Από την άλλη ο πατέρας της Βυζαντίας, Βύζαντας, "βασιλέας Ελλήνων", μπορεί να ταυτιζόταν με τον ιστορικό Βύζαντα τον ιδρυτή του Βυζαντίου και άρα αυτή η προγαμιαία "Βασιλεία Ελλήνων" να ήταν η προρρωμαϊκή πόλις-κράτος του Βυζαντίου (ελληνική αποικία). Άρα εδώ θα μιλάμε για τοπική προρρωμαϊκή αρχαιοελληνική καταγωγή. Η μετέπειτα βασιλεία "Ρωμαίων"/"Ελλήνων δηλαδή Ρωμαίων" είναι η βασιλεία της Νέας Ρώμης που αποτελεί συνέχεια της βασιλείας "Ρωμαίων" της Ρώμης. Ακόμη και έτσι όμως δεν βλέπω
συλλογική απώτερη ελληνική καταγωγή. Μην ξεχνάς ότι η Κωνσταντινούπολη
ανεξάρτητα από τον Ψευδομεθόδιο είχε παράδοση ρωμαϊκής (εκ Ρώμης) αποικίας και αυτό πίστευε και ο λαός.
Pertinax έγραψε: 27 Ιούλ 2024, 15:15
Έχουμε πει ότι οι λόγιοι της τουρκοκρατίας διακρίνονται σε "Ρωμιούς με απώτερη ελληνική καταγωγή" και σε κανονικούς Νεοέλληνες. Ο Λάσκαρης ήταν από τους πρώτους Νεοέλληνες. Η περίπτωσή του ήταν ιδιότυπη, γιατί εξαιτίας της θέσης του έπρεπε να προβάλλει και τη ρωμαικότητα. Στα προσωπικά του έργα και επιστολές όμως φανερώνει την αληθινή του (ελληνική) συνείδηση. Θεωρώ ότι εκείνος προσωπικά έβλεπε τη ρωμαικότητα απλώς ως μια κρατική κληρονομιά, χωρίς εθνικό/εθνοτικό περιεχόμενο
. Σε μια ανάλογη περίσταση (δημόσιος επικήδειος λόγος για την Ελένη Παλαιολογίνα), ακόμα και ο αδιαμφισβήτητα Έλλην Πλήθωνας είχε αναγκαστεί προσφωνήσει τους Βυζαντινούς ως το "ημέτερον Ρωμαίων γένος".
Ενδιαφέρουσα προσέγγιση αλλά όλες οι ρωμαϊκές, ελληνικές και αυσονικές αναφορές που έχω είναι από τις
Επιστολές του και τις ομιλίες του (και συγκεκριμένα κυρίως από το ελληνοείδές
Εγκώμιο προς τον Βατάτζη). Δεν μπορώ να διανοηθώ πως μπορούσε ο Λάσκαρης να διαχωρίσει το εθνοτικό από το πολιτικό δεδομένου ότι ήταν θεωρητικά και αυτός μέλος του εθνοτικού έθνους. Υπάρχει λόγος που ο Λάσκαρης δεν προκαλεί ρήξη με ρωμαϊκότητα διατυπώνοντας ένα καινούργιο όραμα κοινότητας όπως ο Πλήθωνας, ούτε επιχειρεί μια αλλαγή. Ο Πλήθωνας ουσιαστικά μιλά μόνο για Έλληνες και για να διατηρήσει τα προσχήματα διατηρεί (υποκριτικά) το εθνώνυμο "Ρωμαίοι" κυρίως στους τίτλους. Ο μαθητής του Βησσαρίωνας αφότου κατέφυγε στη Δύση το ισοπέδωσε και αυτό ενώ ο Αργυρόπουλος το έπραξε αυτό πριν καταφύγει στη Δύση. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πίστευαν σε μια πολιτική ρωμαϊκότητα και μια ελληνική εθνοτικότητα αλλά σε ένα [νεο]ελληνικό εθνοτικό έθνος το οποίο για λόγους ασφάλειας/συνήθειας/οεριβαλλοντικής επιρροής έπρεπε να ονομάζουν "ρωμαϊκό" σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Αντίθετα ο Λάσκαρης χρησιμοποιεί και το "Αύσονες" και το "Ρωμαίοι" και τα παράγωγά τους αρκετές φορές και στις Επιστολές του.
Συμφωνώ για τους λόγιους της Τουρκοκρατίας και δεν καταλαβαίνω γιατί μου το γράφεις αυτό. Εσύ δεν υποστήριξες ότι ο Λάσκαρης υιοθετεί την ελληνική καταγωγή ως την σημαντικότερη, άρα αυτή μπορούσε να σταθεί και ως ανεξάρτητη εθνότητα;
Ο Λάσκαρης δεν μιλούσε απλώς για απώτερη ελληνική καταγωγή. Την πρόβαλε ως την σημαντικότερη καταγωγή, δηλαδή ως κανονική εθνοτική ταυτότητα.
Αυτό δεν κάνουν και οι Ρωμαίοι εξ Ελλήνων της Τουρκοκρατίας με τη διαφορά ότι χρησιμοποιούν το "Έλληνας" και τα παράγωγα αναλογικά λιγότερες φορές;
Εγώ θεωρώ τον Λάσκαρη ως ένα Ρωμαίο εξ Ελλήνων (
και Αυσόνων) με τη διαφορά ότι είναι πάρα πολύ πιο ενθουσιώδης για την νεοεφευρεθείσα «απώτερη ελληνική καταγωγή» του απ' ότι έπρεπε. Αν θέσεις ένα όριο μεταξύ Νεοελλήνων και Ρωμαίων εξ Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατία ο Λάσκαρης θα ήταν πάνω στο σύνορο με κλίση προς το Ρωμαίος εξ Ελλήνων μάλιστα χωρίς να έχει απορρίψει την αρχαιορρωμαϊκή καταγωγή.